Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) to jedno z najczęściej diagnozowanych zaburzeń neurorozwojowych u dzieci. Oprócz leczenia farmakologicznego, kluczową rolę w terapii odgrywa odpowiednia dieta, która nie tylko łagodzi objawy ADHD, ale także pomaga w zarządzaniu emocjami i impulsywnością.
ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, jest jednym z najczęściej diagnozowanych zaburzeń neurorozwojowych u dzieci. Według ICD-11 oraz DSM-V ADHD klasyfikowane jest jako zaburzenie neurorozwojowe z 3 podtypami (1. Przeważająca nieuwaga, 2. Przeważająca nadpobudliwość-impulsywność 3. Postać mieszana). Częstość występowania ADHD w populacji szacuje się na 0,5–10%, przewaga w stawianiu tej diagnozy występuje częściej u chłopców niż u dziewcząt (w zależności od badań wynosi od 2,28:1 do 10:1). W Polsce, niestety, brak jest szczegółowych badań epidemiologicznych w tym zakresie.
Badania naukowe wskazują na istotny wpływ diety na funkcje poznawcze i behawioralne dzieci z ADHD. Dietoterapia stanowi ważny element wspierający leczenie dzieci z ADHD, które borykają się z trudnościami w regulacji emocji, koncentracji i nadpobudliwości. Odpowiednio zbilansowana dieta może łagodzić objawy zaburzenia, wpływając korzystnie na funkcjonowanie układu nerwowego oraz równowagę neuroprzekaźników.
Dzieci z ADHD często mają problemy żywieniowe, które mogą nasilać objawy zaburzenia. Najczęstsze trudności żywieniowe wraz z przyczynami i skutkami przedstawiono w Tabeli 1.
Tabela 1. Problemy żywieniowe u dzieci z ADHD – przyczyny i skutki
Nagłe wzrosty i spadki poziomu glukozy we krwi, spowodowane spożywaniem węglowodanów prostych, mogą nasilać objawy ADHD, w tym nadpobudliwość i trudności z koncentracją. Dieta bogata w produkty o wysokim indeksie glikemicznym, takie jak słodycze, białe pieczywo czy napoje słodzone, prowadzi do krótkotrwałego wzrostu energii, po którym następuje gwałtowny spadek, wywołujący drażliwość, zmęczenie i trudności w koncentracji. Aby zapobiec wahaniom poziomu glukozy we krwi, zaleca się wprowadzenie do diety produktów o niskim indeksie glikemicznym, takich jak pełnoziarniste zboża, warzywa, orzechy oraz nasiona. Dzięki temu poziom glukozy we krwi będzie stabilniejszy, co sprzyjać będzie poprawie koncentracji i redukcji impulsywności.
Badania sugerują, że niektóre sztuczne barwniki i konserwanty mogą nasilać objawy ADHD, szczególnie nadpobudliwość i trudności z koncentracją. Wśród najbardziej kontrowersyjnych barwników wymienia się E102 (tartrazynę), E110 (żółcień pomarańczową) oraz E124 (czerwień koszenilową). Produkty przetworzone, takie jak słodycze, napoje gazowane, galaretki czy przetwory owocowe, często zawieraja powyższe dodatki, dlatego zaleca się ograniczenie ich spożycia u dzieci z ADHD.
Suplementacja składników odżywczych odgrywa kluczową rolę w kompleksowym podejściu do żywienia u dzieci z ADHD. Niedobory takich substancji jak witamina D, kwasy tłuszczowe omega-3, cynk, żelazo czy magnez mogą nasilać objawy zaburzenia, takie jak nadpobudliwość, trudności z koncentracją czy impulsywność. Wprowadzenie na podstawie badań diagnostycznych odpowiednich suplementów pozwala na wsparcie funkcji mózgu, regulację neuroprzekaźników oraz zmniejszenie stresu oksydacyjnego.
Dzieci z ADHD często mają trudności z regulacją emocji, co sprawia, że jedzenie staje się dla nich formą „samoleczenia” emocjonalnego. Problemy z rozpoznawaniem i zarządzaniem emocjami prowadzą do częstszego sięgania po jedzenie w odpowiedzi na stres, smutek czy frustrację. Impulsywność, charakterystyczna dla ADHD, może prowadzić do niekontrolowanego spożywania posiłków, zwłaszcza produktów wysokoprzetworzonych, bogatych w cukry i tłuszcze. Dodatkowo stres związany z codziennym funkcjonowaniem, takimi jak trudności w szkole czy relacje z rówieśnikami i rodziną, często nasila potrzebę szukania pocieszenia w jedzeniu. Leki stosowane w terapii ADHD mogą również wpływać na zachowania żywieniowe – u niektórych dzieci zmniejszają apetyt w ciągu dnia, co prowadzi do nadrabiania kalorii wieczorem w sposób impulsywny i emocjonalny. Chaotyczne środowisko rodzinne, brak ustrukturyzowanych posiłków oraz brak zdrowych nawyków żywieniowych w rodzinie również przyczyniają się do powstawania emocjonalnego jedzenia.
Jedzenie emocjonalne może prowadzić do różnych konsekwencji. W sferze fizycznej zwiększa ryzyko przyrostu masy ciała, nadwagi i otyłości, a także zaburzeń metabolicznych, takich jak insulinooporność. Psychologiczne skutki obejmują wzmacnianie negatywnego cyklu emocje–jedzenie, co utrudnia dziecku rozwijanie umiejętności radzenia sobie z emocjami bez użycia jedzenia. Dzieci mogą również odczuwać poczucie winy i niską samoocenę po epizodach przejadania się. W sferze społecznej mogą wystąpić trudności w relacjach z rówieśnikami, wynikające z negatywnego wizerunku ciała lub stygmatyzacji związanej z nadmiernym spożywaniem jedzenia w sytuacjach społecznych.
Dietoterapia stanowi istotne wsparcie u dzieci z ADHD, wpływając na łagodzenie objawów zaburzenia poprzez odpowiednią podaż składników odżywczych i eliminację czynników mogących pogarszać zachowanie i koncentrację. Wprowadzenie regularnych posiłków, zbilansowanej diety opartej na produktach o niskim indeksie glikemicznym oraz unikanie cukrów prostych i sztucznych dodatków sprzyja stabilizacji poziomu glukozy we krwi i poprawie funkcjonowania układu nerwowego. Kluczowe składniki, takie jak kwasy tłuszczowe omega-3, witaminy z grupy B, cynk, magnez, żelazo i selen, wspierają funkcje poznawcze i regulację neuroprzekaźników, co jest szczególnie istotne dla dzieci z ADHD.
Bibliografia
W endokrynologii wyróżnia się dwie najważniejsze jednostki chorobowe związane z zaburzeniami wydzielania kortyzolu – chorobę Addisona i zespół Cushinga. Jednak badania pokazują, że zaburzenia wydzielania kortyzolu mogą również współistnieć z takimi chorobami, jak: otyłość, zespół metaboliczny, cukrzyca typu 2, zaburzenia depresyjne czy choroby z autoagresji.
Selen ma duże znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka. Pierwiastek ten jest ściśle związany z prawidłowym funkcjonowaniem tarczycy oraz prawidłowym metabolizmem hormonów tarczycowych, pełni również rolę w leczeniu chorób tego narządu.. W ostatnich latach prowadzono wiele badań dotyczących znaczenia selenu w leczeniu choroby Hashimoto. Badania wskazują wyraźnie na pozytywny wpływ terapeutyczny suplementacji selenu u chorych z autoimmunologiczną niedoczynnością tarczycy leczonych lewotyroksyną w połączeniu z suplementacją selenu oraz u pacjentów z subkliniczną niedoczynnością.
Nagła zmiana klimatu, jedzenia czy wody podczas podróży może zaburzyć równowagę mikrobioty jelitowej i prowadzić do biegunek oraz problemów trawiennych. Coraz więcej badań dowodzi, że odpowiednio dobrane szczepy probiotyczne, stosowane profilaktycznie, mogą skutecznie chronić zdrowie układu pokarmowego w czasie wyjazdów.
